narcistisch slachtoffer syndroom

*Overal waar ik ‘zij en haar’ gebruik, kun je dit door ‘hij en hem’ vervangen.

Slachtoffer?

Er is een verschil in slachtoffer zijn – en – in de slachtofferrol zitten. Wanneer ben je slachtoffer?

Voor de hand liggend is natuurlijk wanneer je ongewild/onvrijwillig bij een ongeluk, geweld, verkrachting, diefstal, ontvoering, fraude, misleiding etc. betrokken bent geraakt en als gevolg hiervan financiele, materiele, psychische of fysieke schade opliep. Dan is het duidelijk dat je slachtoffer bent. Dat ben je óók wanneer je, door wie dan ook, emotioneel wordt mishandeld.

Buitenstaanders roepen maar al te snel dat iemand die hierover “klaagt” (lees; hulp of begrip vraagt) in de slachtofferrol zit. Dit is onterecht, pas dus op dat je niet te snel oordeelt. In het geval van emotionele mishandeling waarbij sprake is van liegen, manipulatie, intimidatie, pesten, gaslighting en bewust kwetsen is er wel degelijk een dader en een slachtoffer.

Dat wil niet zeggen dat wanneer je slachtoffer bent geworden dit ook altijd zal blijven. Je moet er zelf aan werken daar uit te komen. Nadat je vast hebt gesteld dat je inderdaad slachtoffer werd van een dergelijke situatie, het belangrijk voor je eigen herstel is dat je het heft weer in eigen handen neemt. Wil je volledig herstellen en je eigen leven weer herpakken, dan móet je zelf weer alle verantwoording nemen voor je eigen leven, je eigen gedrag en keuzes.

Hoe ontstaat het Narcistisch Slachtoffer Syndroom?

Als je langdurig bloot hebt gestaan aan emotioneel of narcistisch misbruik, is de kans groot dat je lijdt aan Narcistisch Slachtoffer Syndroom (hierna NSS genoemd). Dit is een nog vrij onbekend begrip. Veel mensen die hier aan lijden zijn zich hier niet van bewust. Vaak (maar niet altijd) ligt hiervoor al een basis in een onveilige jeugd. In dit artikel leer je hoe je NSS onstaat. In het volgende artikel kun je lezen wat de meest voorkomende symtomen zijn.

Waar komt emotioneel / narcistisch misbruik voor?

Emotioneel misbruik komt in alle soorten relaties en groepsverbanden voor. Het gebeurd binnen gezinnen, van ouder naar kind, tussen broers en zussen en van volwassen kind naar ouder. Het komt voor bij andere familieleden, in huwelijken/liefdesrelaties, op het werk, van baas naar werknemer of collega’s onderling. Het komt voor binnen vriendschappen, buurten, verenigingen, de kerk, leefgemeenschappen, in spirituele en therapeutische en medische relaties (dokter – therapeut – patient etc) en op scholen.

Kortom; overal waar mensen relaties en omgang met elkaar hebben is emotioneel misbruik mogelijk. En het gebeurd vaker dan men denkt. Het is uiterst verborgen.

Zowel vrouwen als mannen kunnen slachtoffer of dader zijn. Het is een (gevaarlijk) misverstand dat de grote meerderheid misbruikers, mannen zijn. Er bestaan vrouwen die hun man behalve emotioneel, ook fysiek mishandelen. Het taboe wat hierop rust is groot. Mensen die het misbruik plegen, lijden vaak aan een persoonlijkheidsstroonis, meestal ongediagnosticeerd. Hoewel er niet altijd en per definitie sprake hoeft te zijn van een ‘full blown’ persoonlijkheidsstoornis. Mensen kunnen in hun gedrag behoorlijk narcistisch en manipulatief zijn, maar net niet volledig voldoen aan een stoornis. Dan is er sprake van ‘slechts’ kenmerken van de stoornis, maar genoeg om een ander kapot te maken.

Persoonlijkheidsstoornissen

Eén van die stoornissen, is de narcistische persoonlijkheidsstoornis. Maar ook mensen die lijden aan borderline stoornis, theatrale persoonlijkheidsstoornis of antisociale persoonlijkheidsstoornis en psychopathie vertonen manipulatief en destructief gedrag naar anderen. Gedrag van iemand met een borderline persoonlijkheid, is ook narcistisch en destructief, zoals dat van de ‘echte’ narcist. Het lijkt op elkaar, maar de drijfveer is anders.

Hetzelfde geldt voor het gedrag van de psychopaat en de narcist. De oorzaak en de drijfveer is voor de psychopaat anders dan die van de narcist en er zijn verschillen in gedrag, maar ook veel overeenkomsten. Vrouwen kunnen net zo narcistisch zijn als mannen. En ook vrouwen kunnen sociopaat of psychopaat zijn. Het maar de vraag of er meer vrouwen aan de borderline persoonlijkheidsstoornis lijden en meer mannen aan de narcistische of antisociale persoonlijkheidsstoornis.

Er zijn veel mannen met een borderline persoonlijkheid, evenals er veel vrouwen zijn met een narcistische persoonlijkheid. En vaak ook mixen de kenmerken. Dit noem je comorbide; wanneer iemand verschillende kenmerken heeft van verschillende persoonlijkheids-stoornissen.

Meestal lijken deze personen naar de buitenwereld enorm charismatisch, liefdevol en sociaal. Narcisten en psychopaten schoppen het vaak ver op de professionele ladder. Ze lijken sterk en stabiel, vooral de openlijke narcist en de sociopaat/psychopaat. Ze werken vaak in leidinggevende functies of functies waar ze veel macht, aandacht, applaus en aanzien hebben. Artsen, psychologen, artiesten, directeuren, succesvolle ondernemers, managers, politici, genieën, guru’s etc. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat er in ‘lagere’ functies geen narcisten rondlopen en ook niet dat elke arts, minister of directeur narcist is.

Misverstanden rondom narcistisch misbruik

Het is een gevaarlijk misverstand te denken dat die ‘altijd zo aardige’ man of vrouw die jij goed dénkt te kennen, geen dader kan zijn. Dit geldt ook als er grote groepen mensen overtuigd menen te zijn dat iemand een liefdevol mens is; het zegt namelijk niets over of dit achter de schermen ook zo is. Narcisten en sociopaten zijn meesters in het neerzetten van een prachtig en oprecht ogend imago. Niets is namelijk zó verborgen en stiekem als narcistisch misbruik. En misbruikers zijn meesters in het manipuleren van de buitenwereld én het slachtoffer.

Het volgende misverstand is dat slachtoffers zwakke, naïve of kwetsbare personen zijn. Vaak is het tegenovergestelde het geval. Oók mensen met een sterke persoonlijkheid, hoge intelligentie, competente en talentvolle mensen en mensen met uiterlijke schoonheid kunnen doelwit worden van emotioneel misbruik. Vaak zelfs júist daarom. Narcistisch misbruik is onzichtbaar voor de omgeving, soms zélfs onzichtbaar voor directe naasten. Het is zó ‘verborgen’ dat het moeilijk is te duiden… maar daarom niet minder verwoestend.

In de groep, omgeving of relatie waar het misbruik plaatsvindt, is steeds één persoon (of een kleinere minderheid) het slachtoffer van misbruik. Dit slachtoffer raakt langzaam maar zeker steeds meer uitgeput, moedeloos en geisoleerd, zowel emotioneel als fysiek en vaak als indirect gevolg, ook financieel. Als deze weg -of kapot gepest is, komt er zeker een volgend slachtoffer. Langdurig emotioneel misbruik heeft ernstige gevolgen voor iemands geestelijke én lichamelijke gezondheid. Het is een sluipend proces dat ‘subtiel’ begint en langzaam steeds erger wordt.

Gevolgen van emotioneel misbruik en de omgeving

Als je doelwit wordt van narcistisch misbruik heb je dit, vooral in het begin, vaak niet eens door. Je voelt je langzaam steeds slechter, eenzamer en gefrustreerder, maar kunt niet precies duidelijk krijgen waarom. Slachtoffers komen dan ook vaak bij de huisarts met vage klachten als depressief zijn, uitputting, angstgevoelens, eenzaamheid, concentratie-stoornissen, slaapstoornissen en andere klachten. Wat het nóg verwoestender maakt, is dat er bij profesionals in de hulpverlening zoals huisartsen, therapeuten, advocaten en politie nog veel te weinig kennis is over narcistisch misbruik. Je staat als slachtoffer hierdoor volledig alleen en raakt steeds meer geisoleerd én getraumatiseerd. Je wordt door bijna niemand begrepen en daarom ook niet (goed) geholpen.

Geïsoleerd, onbegrepen en niet geholpen slachtoffer

Dit, in tegenstelling tot zichtbaar fysiek misbruik, waar de gevolgen duidelijk zichtbaar zijn en daarom makkelijker te duiden. Een slachtoffer van lichamelijk misbruik kan aanspraak maken op haar recht tot bescherming, hulp en begrip. Voor buitenstaanders en hulpverleners is deze vorm van misbruik duidelijk zichtbaar. Dit maakt emotioneel misbuik juist zó zwaar voor degene die het misbruik ondergaat. Alsof het misbruik zelf nog niet destructief genoeg is; de nauwelijks beschikbare hulp en onbegrip in haar omgeving, maakt dat je als slachtoffer nog verder getraumatiseerd en geisoleerd raakt.

Blaming the victim

Niet zelden wordt een doelwit zelfs tot dader aangewezen en daardoor nog meer gestraft en verstoten. ‘Blaming the victim’ is een bekend begrip in de wereld van narcistisch misbruik en pesten. Niet zelden raakt een slachtoffer van narcistisch misbruik een groot deel van haar sociale netwerk kwijt door onbegrip, leugens verspreid door de charismatische ‘vriendelijke’ dader en onwetendheid van omstanders die ‘meegaan’ in de leugens. Zo wordt een slachtoffer niet alleen door de dader getraumatiseerd, maar vaak ook nog door haar eigen omgeving.

Verkeerd gediagnosticeerd

Het doelwit wordt steeds labieler, bozer, emotioneler en raakt steeds meer uitgeput, zonder dat de omgeving begrijpt waarom. Zodra een slachtoffer beseft wat er met haar/hem gebeurd en om hulp gaat vragen, ontstaat er door gebrek aan kennis hierover vaak een verkeerd beeld. Zij wordt verkeerd gediagnosticeerd en niet begrepen. Ook niet door haar directe omgeving van vrienden, familie of collega’s. Voor het slachtoffer zelf is het misbruik zó complex en verwarrend dat het bijna een onmogelijke taak is om dit te kunnen herkennen, laat staan aan anderen uit te leggen.

Tegelijkertijd is degene die het misbruik pleegt een meester in manipuleren van de omgeving van het doelwit. Onmacht, frustratie, hoog opgelopen emotie en het door het slachtoffer steeds proberen aan anderen uit te leggen, zijn het gevolg. Hierdoor zal het slachtoffer bij anderen overdreven emotioneel, paranoia en zelf obsessief overkomen en zullen zij niet begrijpen hoe ernstig de situatie werkelijk is.

Omstanders

Omstanders en ook sommige professionals zullen niet zien dat het slachtoffer gegronde redenen heeft voor haar gedrag. Daardoor is het ‘makkelijk’ het slachtoffer een etiket op te plakken als labiel, moeilijk, gestoord of overgevoelig.

In het geval van misbruik is er nooit sprake van “waar twee kijven hebben twee schuld” of “élk verhaal heeft twee kanten”. In het geval van misbruik door personen met een persoonlijkheidsstoornis, heeft het slachtoffer geen eigen aandeel en wordt de realiteit volledig verdraaid, ontkend en/of verzonnen. Het “waar 2 kijven” en “elk verhaal heeft 2 kanten” is iets waar maar al te snel door onwetende omstanders mee gestrooid wordt.

Als het misbruik en de isolatie maar lang genoeg duurt zonder de juiste hulp, zal het slachtoffer steeds meer symptomen krijgen die horen bij NSS. Je kunt hier lezen wat de belangrijkste symtomen van narcistisch misbruik zijn.

Delen? Graag!

HeartSease

1 Comment on Narcistisch Slachtoffer Syndroom

Geef een reactie