Stockholm Syndroom

Wat is Stockholm Syndroom en wat heeft het te maken met psychologisch misbruik?

De term Stockholm Syndroom ontstond in 1973 toen vier bankmedewerkers van Kreditbanken in Stockholm tijdens een overval werden gegijzeld. De gegijzelden namen het na de gijzeling op voor hun gijzelnemers.

Dit lijkt heel onlogisch na zo’n traumatiserende situatie. Maar in situaties waarin slachtoffer en dader op elkaar zijn aangewezen, zie je dat slachtoffers zich aan de dader gaan aanpassen en uiteindelijk zelfs met hem of haar gaan sympathiseren. Ze proberen te bedenken wat er in hem omgaat en wat zij kunnen doen om hun overlevingskansen te vergroten en kan er een vreemd soort sympathie voor de dader ontstaan bij slachtoffers.

Het is een onbewuste overlevingsstrategie van mensen die hiervan slachtoffer werden. Je ziet het vaak terugkomen in situaties waarin (machts)misbruik, mishandeling en gijzeling voorkomen. Het kan gaan om fysieke gijzeling, maar juist ook om psychologische gijzeling.

Je ziet dit duidelijk in “loverboy praktijken” waarin meisjes zó gemanipuleerd worden, dat deze meiden hun loverboy eindeloos blijven aanbidden en verdedigen, welke smerige praktijken er ook met hen worden uitgehaald. Voor buitenstaanders is dit onbegrijpelijk. Deze meisjes bouwen een emotionele (trauma)band op met degene die hen misbruikt, kidnapt en mishandeld. Zo’n loverboy werkt heel bewust en geraffineerd aan (trauma)bonding met zo’n meisje. Hier gaat een heel proces van charmeren, verleiden en manipuleren aan vooraf. Net zolang tot het meisje volledig in de ban is van haar ‘vriendje’ die ogenschijnlijk alles voor haar doet, maar heel gedoseerd steeds meer (psychisch) en soms fysiek geweld en druk gaat uitoefenen.

Het psychologische spelletje dat vooraf gaat aan het fysieke en mentale geweld, is sluipend en uitgekookt. Toch blijven zulke meisjes, ogenschijnlijk uit ‘vrije’ wil, gebonden aan zo’n jongen ook al kost het hen hun fysieke en mentale gezondheid, raken ze verwijderd van familie en normale sociale contacten, school of werk en worden in alles afhankelijk van de jongen of man die hen misbruikt. Ze zijn, vaak zonder dat ze dit zelf doorhebben, verslaafd aan deze relatie geraakt.
Er is daarom geen sprake van echte vrije wil.

Het gebeurd niet alleen maar jonge onervaren meisjes, maar helaas ook bij intelligente volwassen mensen die te maken hebben met huiselijk fysiek geweld. Wie kent niet de verhalen van vrouwen (en mannen) die eindeloos terug blijven keren naar de partner die hen meerdere keren bont en blauw sloeg?

Maar bij mensen die vast zitten in een relatie waarin langdurig psychologisch misbruik plaatsvindt werkt dit precies zo. Hierin kunnen evengoed mannen slachtoffers zijn van vrouwen. Ook mannen kunnen volledig vast komen te zitten in de cycli van “straf – liefde – straf – liefde”. En dit is precies de factor waardoor traumabonding ontstaat; een bijna onmogelijk te doorbreken emotionele band met de dader.

Vaak zelfs, neemt het slachtoffer alle verantwoordelijkheid op zich voor de mishandeling; “hij bedoelt het niet zo”, “straks maakt hij zijn excuses en is dan weer heel lief voor me”, “ik ben ook niet altijd de makkelijkste”, “hij kan er niets aan doen”, “hij heeft een nare jeugd gehad”… enzovoort enzovoort. Zo komt een dader van huiselijk geweld, maar ook mensen die anderen psychologisch mishandelen en manipuleren, er altijd mee weg.

Veel omstanders en naasten vinden dit onbegrijpelijk en meestal begrijpt een slachtoffer het zélf niet. Verstandelijk weten de meeste mensen die emotioneel mishandeld worden wel dat het foute boel is en dat ze er aan onderdoor zullen gaan. Evengoed lijken ze niet anders te kunnen dan steeds weer terugkeren naar degene die hen mishandeld. Het lijkt op verslaving. En zo kun je deze dynamiek ook zien; mensen die afwisselend liefdevol en dan weer met geweld worden behandeld, raken verslaafd aan het idee van de “goede tijd” met degene die hen mishandeld. Bovendien maakt de verwarring je wankel, het sloopt je zelfvertrouwen en je twijfelt aan je eigen waarnemingsvermogen. De steeds terugkerende cirkel van geweld, afgewisseld met een broodkruimeltje “liefde” maakt het doelwit verslaafd aan de rush van het goede gevoel dat die snippertjes “liefde” geven.

Er gebeurd daadwerkelijk iets in de hersenen en met bepaalde stoffen in het lichaam dat het slachtoffer letterlijk verslaafd maakt. Dit is o.a. waarom ontsnappen aan zo’n relatie zo tergend moeilijk is. Een slachtoffer wéét dat de ander hem of haar mishandelt, maar kan het idee van de steeds terugkerende goede tijden niet opgeven. Het is als een gokkast, waar meestal niets uitkomt, maar dan toch ineens weer die jackpot die in het begin zo vaak kwam. Er ontstaat een tijdelijke ‘explosie’ van gelukshormonen, zoals de rush van een shot heroine voor een heroine verslaafde. Het is de illusie van de hoop dat het ‘ooit’ toch goed komt. Het doet iets met je lichaam en met je hersenen op biologisch niveau.

Hieronder een aantal kenmerken van Stockholm Syndroom:

  • Positieve of zelfs warme gevoelens van het slachtoffer richting dader.
  • Negatieve gevoelens van het slachtoffer tegenover eigen familie, vrienden en anderen die hem of haar proberen ‘los te weken’ uit zo’n relatie.
  • Positieve gevoelens of acties van de dader tegenover het slachtoffer (uiteraard afgewisseld met geweld).
  • Steun aan de dader voor zijn acties en hem hierin vaak zelfs helpen of verdedigen.
  • Onvermogen van het slachtoffer mee te werken aan pogingen los te komen uit de situatie en geïsoleerd zijn. (net zoals bijvoorbeeld een verslaafde aan drugs in eerste instantie zijn eigen afkick en herstel zal saboteren).
  • Als het slachtoffer zich wel los heeft kunnen maken en een periode volledige afstand had van de dader, tóch binnen ‘no time’ weer terug kunnen vallen in de oude situatie of relatie. Eigenlijk net zoals dit vaak werkt bij verslaving.

Pas als iemand daadwerkelijk een lange periode los is uit zo’n situatie en volledige afstand heeft, kan hij of zij overzien waar hij/zij in vast zat en wat dit in hem/haar teweeg heeft gebracht. Dan nog blijft het hard werken om voorgoed afstand van de situatie te houden. Het is dan vooral een strijd tegen jezelf, tegen je eigen lichaam en geest. Hierbij is goede professionele hulp nodig.

Delen? Graag!

HeartSease

Geef een reactie